TEKİNSİZ NESNE: ZENOFOBİNİN LACANCI ANALİZİ

Coşkun Taştan

Bu çalışma, genellikle ‘yabancı insanlara karşı duyulan nefret’ veya ‘yabancı insan korkusu’ gibi anlamlar verilen zenofobi kavramını, Lacancı Psikanalizin ana kavramlarıyla tanımlamayı amaçlamaktadır. Çalışma, ‘yabancı düşmanlığını/korkusunu’, Psikanalitik kuramda formüle edilen özne-nesne ilişkisine göndermeler yaparak işlemektedir. Psikanalitik kuramda ifade bulan özne-nesne sarmalı, ‘polarizasyon’, ‘ilhak’ ve ‘ergonomi’ gibi kavramlar yardımıyla özgün bir çerçeveye oturtulmaya çalışılmaktadır. Daha sonra, bu çerçeve ışığında, zenofobi kavramı yeniden tanımlanmaktadır. Analiz, hem xenofobi kavramının burada yapılan tanımını sınamak, hem de bu tanımın sınırlarını belirlemek/güçlendirmek amacıyla, üç tarihsel çizgi üzerinde odaklanmaktadır: Kapitalizm, endüstrileşme ve milliyetçilik. Sonuç olarak, hem yabancının hem de ona iliştirilen korkunın öznel alanda ikamet ettiği savı ortaya atılmaktadır. Buna paralel olarak, şöyle bir sav geliştirilmektedir: Zenofobi kaynağını korku/nefret nesnesinin ‘birincil niteliklerinden’ (xenophile) değil, öznelliğin en derin yörelerinden almaktadır. Dolayısıyla zenofobinin dışsal bir form değil, öznel bir hezeyan olduğu ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Fark, Lacan, Nesne, Özne, Psikanaliz, Tasarım, Zenofobi